ANARHIZAM PROTIV PRIMITIVIZMA (I)
Prvi dio: Demonologija primitivizma: Struja, jezik, i ostala zla modernog doba
[i]“Do sada niko nije bio tako duhovit kao ti pokušavajući da od nas stvoriš divljake: čitanje tvojih knjiga navodi čoveka da poželi da hoda na sve četiri. Međutim, pošto ima već oko šezdeset godina kako sam odustao od vežbanja, čini mi se da je, nažalost, nemoguće da s tim nastavim: tu prirodnu naviku ostavljam onima koji su joj više prilagođeni nego ti i ja.” - Volter, pismo Rusou, 30. avgust 1755. [/i] Gar Smith, urednik žurnala [i]The Edge[/i] i kritičar savremene tehnologije, nedavno se žalio novinarima: “U Africi sam viđao sela koja su imala vibrantnu kulturu i velike zajednice koje su narušene i uništene uvođenjem struje”. I dodao: “Ne mislim da je mnogo struje dobra stvar. To je gorivo kojim se napaja najveći deo multinacionalne zamisli”. Kada su ga pitali zašto nedostatak stuje – žig siromaštva – treba smatrati korisnim, Smith je rekao: “Ideja da su ljudi siromašni ne znači da ne žive dobrim životom”. I dodao: “postoji mnogo kvaliteta koje možete imati u siromaštvu”.
Džon Zerzan, vodeći savremeni primitivista, piše na sličan način ali tvrdi da su oni, koji su živjeli u društvima prije elektrike, uživali veće standarde duševnog blagostanja: “Biti živ u prirodi, prije našeg odvajanja od nje [kroz modernu civilizaciju], moralo je uključivati percepciju i kontakt koji mi jedva možemo shvatiti sa našeg nivoa patnje i otuđenja. Komunikacija sa cjelokupnim postojanjem morala je biti izvrsna igra svih čula, odražavajući bezbrojne, bezimene varijetete zadovoljstva i emocija koje su nekada bile prisutne u nama”. Zerzan, kolektiv [i]Green Anarchy[/i], i drugi primitivisti redovno pričaju uspomene o idealnoj prošlosti u kojoj su “... pšenica i kukuruz, svinje i konji nekada slobodno plesali u haosu prirode”. U stvari, kroz svoj aktivizam primitivisti se nadaju da će osloboditi društvo u ovaj prvobitni haos, tako da “pšenica i kukuruz, svinje i konji” – i, svakako, svi mi ostali – mogu ponovo slobodno da plešu.
Na sajtovima kao što je [i]primitivism.com[/i], primitivisti nam govore kako Internet ne bi trebalo da postoji. U štampanim magazinima kao što je [i]Green Anarchy[/i], oni proklinju štamparske prese i tipografsku tehnologiju. A na događajima kao što je [i]Green Anarchy Tour 2001[/i], žale se na puteve koji im omogućavaju da putuju, struju koja napaja instrumente muzičara na njihovim turnejama, i na postojanje objekata u kojima se održavaju njihove priredbe. Primitivisti naređuju svojoj publici da žive kao rani hominidi.
Pri analizi primitivističkih razmišljanja, čitalac se odmah suočava sa dvije misterije. Prvom: kako se bilo ko može ozbiljno zanositi takvim idejama? Struja, napredna medicinska njega, informacione tehnologije, vještačko zagrijavanje i hlađenje, pročišćavanje voda, i mnoge druge savremene inovacije se, iz ugla primitivista, smatraju nepoželjnim. Neko bi pomislio da je životni vijek takvih ideja kratak koliko i paleolitskog plemenika. Ipak, primitivistička razmišljanja trenutno uživaju položaj neke vrste mode na radikalnoj ljevici.
Druga smetnja je: kako početi sa pravljenjem nečeg smislenog od svog tog smeća koje primitivisti pišu? Neki od njih, s jedne strane, majmunski (nije u pitanju igra reči) oponašaju najgoru frazeologiju postmodernizma: “Simbolizovanje je linearno, sukcesivno, supstitutivno”, kako nas Džon Zerzan istančano obaveštava u [i]Running on Emptiness[/i], “ono ne može da se otvori celokupnom svom objektu simultano”. Sa druge strane, mnoga primitivistička proklamovanja odbacuju svaku navodnu sofisticiranost i zapadaju u (opet, nije u pitanju igra reči) nedoraslo glumatanje: “ZAŠTO DA TOLERIŠEM OVU LUDOST?” proklamuje autor sa insurgentdesire.co.uk. “NED LUDD JE BIO U PRAVU! Mašina je neprijatelj. UNIŠTI JE BEZ MILOSTI!”.
Zaista, zašto tolerisati ovo ludilo? Kako možemo shvatiti neke istinski bizarne ideje koje su oslonac panteona naših primitivističkih romantičara? I kako to da primitivistički koktel misticizma, pseudo-nauke, i nasumičnih spekulacija ima ozbiljne sljedbenike u punom svjetlu 21. vijeka?
Nažalost po anarhiste, uranjanje u primitivističku močvaru je postalo neizbežno. Tokom proteklih nekoliko decenija primitivisti su se uspješno asimilovali u anarhistički pokret. U SAD njihov uticaj je postao toliko jak da anarhisti više ne mogu priuštiti da ga ignorišu. Korporativni mediji su se, u svojoj beskrajnoj mudrosti, često odlučivali da primitivizam predstave kao “novi anarhizam”, blaženo ignorišući klasične “pravce” anarhističke misli koji agituju za radničku i komunalnu kontrolu u okviru bezdržavnog društva. Nažalost, ovo velikodušno besplatno reklamiranje će osigurati dolazak mnogih novih članova u anarhistički pokret kroz primitivističke divlje kapije.
Proklamovani primitivistički cilj je reorijentacija anarhizma ka potpunom uništenju civilizacije i njene prateće tehnologije. Njihove analize tvrde da civilizacija otuđuje čovječanstvo od njegove istinske, divlje prirode – što je situacija za žaljenje, kažu oni - jer su ljudi, kao što kaže pjesma [i]Steppenwolf[/i]-a, rođeni da budu divlji. Kao hrišćanski evangelisti, oni smatraju da moderni život rezultuje duhovnim i emocionalnim siromaštvom – vrstom bezdušnosti koju lovci na mamute nisu iskusili - i često nagovještavaju da je paganski sistem vjerovanja superiorniji od racionalnog razmišljanja. Tehnologija je, takođe, inherentno ugnjetačka, bez obzira ko njom upravlja ili u koje svrhe se koristi. Štaviše, primitivisti upozoravaju na opasnosti od rasta naseljenosti, dok zerzanci čak tvrde da je jezik jedna vrsta otuđenja. (Takve nas izjave, sasvim slučajno, otuđuju od njihovog jezika). Iako klasični anarhisti kao što su Petar Kropotkin i Mihail Bakunjin govore o uklanjanju države prenošenjem vlasništva nad sredstvima za proizvodnju u narodne ruke, primitivsti imaju drugačiji plan: oni žele da unište, a ne da ponovo razdijele, industriju i tehnologiju.
Problem primitivizma u anarhističkom pokretu je nov samo po obimu. Uvijek je bilo na ivici ljevice onih koji su se nadali povratku društva u neku vrstu idiličnog postojanja nalik na rajski vrt. Ideja o plemenitom divljaku u miru sa samim sobom, prastarom divljinom, i njegovim ortacima ljudima prije savremene civilizacije, stara je koliko i drame John Dryden-a iz 17. vijeka. Mnogi su prije naših savremenih primitivističkih romantičara zagovarali odbacivanje svega i povratak prirodi. Kao što evolucioni biolog Stephen Jay Gould zaključuje u [i]The Mismeasure of Man[/i], “jedan te isti loš argument javlja se svakih nekoliko godina, sa predvidljivom i deprimirajućom učestalošću. I samo što smo raskrinkali jednu verziju, već se pojavljuje sledeće poglavlje istog lošeg teksta koje ponovo zadobija svoju prolaznu važnost”.
Danas, na primjer, preovlađuju knjige kao što je [i]Future Primitive[/i], primitivistički sajtovi kao što su [i]Anarchy: A Journal of Desire Armed (A:AJODA)[/i], [i]Green Anarchy[/i], i [i]Fifth Estate[/i]. [i]The Rainbow Gathering[/i], nominalno ne-anarhistički, privlači sve vrste šumskih ljudi, [i]Middle-Earth[/i] fanova, fanatika premakulture, i mistika na svoje primitivističke festivale. Nekoliko puta od 19. vijeka su, međutim, sanjari o “primitivnom čovjeku” pokušali da se identifikuju sa anarhizmom. Zaista, socijalisti utopisti – romantičari koji su željeli da pobjegnu od savremenog svijeta kroz komunalni život – bili su deo ljevice još od rane 1800-te, pričajući sa margina anti-kapitalizma gotovo kao apokaliptični hrišćanski kultovi koji se okupljaju na društvenim marginama. Marks i Bakunjin su razlikovali ovu vrstu utopijskog socijalizma od naprednog socijalizma, koji cijeni nauku i njene dobrobiti; zaista, Bakunjin se nadao revoluciji u kojoj će nauka “postati vlasništvo svih”. Iako je Marks, na primjer, smatrao da su lovačko-sakupljački klanovi praktikovali neku vrstu “primitivnog komunizma”, ni on niti njegovi anarhistički protivnici nisu zagovarali vraćanje kazaljke sata unazad u cilju oživljavanja takvih vremena. Anarhisti nisu smatrali da je životni standard neadertalaca dostojan savremenih ljudi. Jedini koji su smatrali da ljudi treba da žive kao primitivci, bili su oni kapitalisti čija je želja da troškove poslovanja održe niskim, rezultovala primitivnim životnim uslovima njihovih nadničarskih robova.
Utopijske, “povratak-prirodi” sekte privlačile su anarhističku kritiku od početaka. Upravo je kao odgovor tim romantičarima nazadnog mišljenja Mihail Bakunjin i tvrdio krajem 19. veka: “Slobodu za mase ne treba da tražimo u prošlosti, čak ni u sadašnjosti. Ona je u budućnosti”. Anarhosindikalistički veteran Sam Dolgoff je, govoreći o životu u njujorškom naselju Stelton Colony tokom 1930-ih, sa prezirom primjetio da je to naselje, “kao i druga naselja, bilo uznemiravano od strane vegetarijanaca, naturalista, nudista i drugih kultista, koji su skretali prave anarhističke ciljeve.” Jedan stanovnik je “uvijek išao bosonog, jeo sirovu hranu, uglavnom orahe i suvo grožđe, odbijao da koristi traktor, protivio se mašineriji i nije želio da zloupotrebljava konje, tako da je sam kopao zemlju”. Takvi samoproklamovani anarhisti bili su u stvarnosti anarhisti “volovskih zaprega”, koji su se protivili organizaciji i željeli da se vrate jednostavnijem životu. U intervjuu sa Paul Avrich-em prije smrti, Dolgoff je takođe gunđao: “Muka mi je i umoran sam od ovih dupeglavih umjetnika i pjesnika koji su protiv organizacije i jedino žele da se igraju sa svojim pupkom”.
Anarhistički pokret je, po riječima italijanskog anarhiste Luigi Fabbri-ja, oduvijek bio pretrpan čudacima, parazitima i potpunim ludacima. “Praznoglavi i neozbiljni tipovi ljudi”, “neće odbiti apsurdno, već će se... naprotiv, angažovati u njemu”, napisao je u [i]Bourgeois Influences on Anarchism[/i]. “Oni su privučeni projektima i idejama samo zbog toga što su besmislene; i tako anarhizam postaje poznat, nažalost, isključivo po nelogičnom i smešnom karakteru, koje su neznanje i buržoaska kleveta pripisali anarhističkoj doktrini.”
Sa razvojem antikorporativnog globalizacijskog pokreta tokom poslednjih godina, primitivistički problem je zadobio novu urgentnost: dok su se u prošlosti primitivistički mislioci nalazili na margini pokreta zaslužujući besmislu svojih ideja, savremeni neodstatak živahnog, klasno borbenog aktivizma je omogućio primitivističkim misliocima da izvrše znatno veći uticaj. Nažalost, oni su popunili prazninu koja je nastala usled nedostatka novih privlačnih ideja o organizovanju radništva ili drugih ideja koje se tiču tradicionalnog anarhizma. Teret je na tradicionalnim anarhistima da uzmu pokret natrag, i da vrate primitivističke mislioce na mjesto koje su prethodno zauzimali.
Nije za potcenjivanje ni uticaj korporativnih medija, koji su dočekali primitivizam i postavili ga u centar i na čelo, predstavljajući ga publici kao srž oživljavanja anarhizma u 21. vijeku. Primitivizam je, govore nam korporativni mediji, “novi” anarhizam – a mlade odrasle osobe, željne novih ideja koje ukazuju na put izvan kapitalističkog geta, ponekad tome vjeruju i uključuju se. Popularnost antikorporacijskog globalizacijskog pokreta obećava dosta toga za anarhizam za razliku od medijskih pokušaja da ga povežu sa primitivističkim idejama.
Magazin [i]Time[/i] je, na primjer, nedavno proglasio Zerzana za «kralja anarhista», ističući kultno sledbeništvo koje je imao u rodnom gradu Eugene-u, Oregon (pored ostalih mjesta). U izdanju [i]Newsweek[/i]-a od 13. decembra 1999. godine, objavljena je slika anarhosindikaliste Noama Čomskog, kao i slike Zerzana i osuđenog ubice Teodora Kacinskog pokraj njega; publikacija je predstavila svu trojicu kao vodeće zvijezde moderne anarhističke misli. [i]NPR[/i], [i]60 Minutes[/i], i druge stanice ustupile su prostor besmislenim izjavama Džona Zerzana čak i dok traje, nezvanično, medijsko izbegavanje Noama Čomskog i drugih mnogo sposobnijih analitičara. Ponovo, po Fabbri-jevim rečima: “I tako anarhizam postaje poznat, nažalost, isključivo po nelogičnom i smešnom karakteru, koje su neznanje i buržoaska kleveta pripisali anarhističkoj doktrini»..
Efekat medijske favorizacije najsramnije anarhističke strane je koristio elitama; fokusirajući se, laserski precizno, na najšašavije elemente anarhizma, čitava tradicija se može marginalizovati. To slijedi istorijske šablone po kojima se anarhistički aktivisti ignorišu od strane establišmenta sve dok neko ne uradi nešto što je toliko antisocijalno i neobično da elita može ubilježiti nekoliko jeftinih poena izvještavajući o tome. Ako se javnosti prezentuje samo primitivističko krilo anarhizma, teško da će podržati druge anarhističke ideje. Razumljivo, mali broj ljudi želi da podrži bilo šta što je neprijateljski raspoloženo prema medicinskoj nezi, informacionoj tehnologiji, i elektronskim oblicima zabave u kojima žele da uživaju.
Gravitiranje medija ka primitivizmu je uticalo na druge dijelove anarhističkog pokreta da ga, takođe, prihvate. Kolekcija [i]Joseph A. Labadie[/i] na mičigenskom univerzitetu, koja se često smatra arhivom anarhističkog pokreta, nedavno je odlučila da primi spise [i]Unabomber[/i] Teodora Kacinskog pod svoj svod. Ovo uključuje intervjue u kojima Kacinski izvještava o pokušajima da razgovara sa teroristom Timothy McVeigh-om, uvlačeći ponovo najmračnije ličnosti savremene istorije u anarhističku istoriju. Smeštanje na police ubitačnog [i]Unabomber Manifesto[/i] Kacinskog pored klasika Eme Goldman i ostalih je, vjerovatno, nešto sa čim će anarhistička zajednica, prosto, morati da živi. Ovo je još više ironično jer je ličnost po kojoj je arhiva mičigenskog univerziteta nazvana, sindikalni aktivista Joseph Labadie, zagovarao društvenu kontrolu nad industrijskim društvom, a ne njeno bombardovanje pismima-bombama u stilu Kacinskog. Isto tako, obažavalac Kacinskog, Džon Zerzan radi sa osobenim [i]Green Anarchy[/i] kolektivom u Oregonu. Kada se urednik [i]Z[/i] magazina Majkl Albert obratio Zerzanu za debatu o primitivizmu, Zerzan je odlučno frknuo: “Kao anarhista, nisam zainteresovan”.
Lepljivi uticaj primitivističkih mislilaca prijeti da redefiniše karakter anarhističke tradicije za buduće generacije. Takođe, on prijeti da skrene gorljive nove aktiviste u svoj teorijski ćorsokak u kome se nikada ništa revolucionarno ne može postići. Najgore od svega, primitivistički program će dovesti do užasa širokih razmjera ukoliko se ostvare njegovi ciljevi: društvo će ostati bez medicinske njege, skloništa, zaliha hrane, distribucionih mreža, čak i jezika (!) od čega ljudski životi zavise. To što se primitivisti tako lako poigravaju sa odlikama globalne katastrofe najrečitije govori o njihovoj stvarnoj brizi za dobrobit čovečanstva.
Brian Oliver Sheppard
(nastaviće se)