3.0. AUTONOMNI POKRETI
Autonomni pokreti (nem: Autonomen, it: Autonomia) su radikalno radikalno levi društveni pokreti, koji se javljaju 1970-ih godina, prvo u Italiji, a zatim u Nemačkoj i drugde u Evropi. Karakteriše ih odvajanje od tradicionalne politike i zahtev za samostalnim upravljanjem svojim životima, što se ispoljavalo kroz samoupravu i autonomiju.
Glavno obeležje autonomnih pokreta je da oni ne teže ni osvajanju vlasti niti reformi društva kroz institucije, nego razvijanju alternativnih životnih stilova ovde i sada. Oni odabiraju da žive u komunama umesto tradicionalnih porodica, u skvotiranim prostorima stvaraju socijalne centre van komercijalne masovne kulture, a internacionalnu zajednicu, definisanu radikalnim akcijama, suprotnostavljaju nacionalizmu podržavanom od strane države. Još neka suštinska obeležja su nezavisnost od političkih partija i sindikata (moć prelazi iz politike u svakodnevni život), odbijanje pregovaranja s državom, autonomnost u odnosu na svoju grupu (ne primaju naredbe ni od koga), nepostojanje vođstva [6] i militantni pristup sa čestim masovnim sukobima s policijom. Obzirom da ne postoji jedinstven stav pokreta o raznim temama, više su orjentisani na akciju nego na ideologiju, odnosno svoju teoriju ispoljavaju akcijom. Mnogi smatraju njihov otpor prema centralizovanom rukovodstvu i ujednačenoj teoriji kao slabost, dok oni decentralizovanost vide kao prednost jer je tako otežana infiltracija policije a olakšan je razvoj samoniklih inicijativa jer se podstiče individualno donošenje odluka i politički razvoj. U vreme blokovske podele sveta, oni sebe vide kao revolucionarnu alternativu “autoritarnom socijalizmu” kao i “pseudodemokratskom kapitalizmu”.
Autonomni pokreti su za “ukidanje politike”, žele uništiti postojeći društveni sistem jer ga smatraju uzrokom nehumanosti, iskorištavanja i svakodnevne monotonije. Često se smatraju postpolitičkim zbog njihovog bojkotovanja izbora i političkih partija. U svojoj knjizi “Subversion of Politics” Katsiafiacas izlaže istorijat delovanja i sociološku definiciju autonomnih pokreta, i kategoriše ih kao pokrete koji subverziraju politiku tako što pretvaraju javnu participaciju u nešto sasvim drugačije od onog što se uobičajeno shvata kao politika. On skvotiranje posmatra prvenstveno kao jedan njihov vid delovanja, odnosno priliku da se autonomni, humaniji i neotuđeni oblici života praktikuju ovde i sada; da se pokaže da je konkretne probleme poput nedostatka stambenog prostra, moguće rešiti samostalno, bez pomoći države, a nekad i konfrontacijom sa državom.
3.1. Nastanak
Mnoge grupe [7] se manje-više nezavisno jedna od druge od kraja 1960-ih istovremeno pojavljuju u više zemalja zapadne (kapitalističke) Evrope: samoredukcija u Italiji, radikalne feminističke [8] grupe, kontrakulturne grupacije kao što su Metropolitenski Indijanci u Italiji, spontisti u Nemačkoj, provosi u Holandiji; omladinski pokret u Švajcarskoj i Danskoj i delovi mirovnog i antinuklearnog pokreta, a sve kulminira pojavom grupa koje same sebe nazivaju autonomni. “Autonomija je bio pojam koji je preko noći našem revoltu dao ime… Pre smo se nazivali anarhistima, spontistima, komunistima ili smo imali različite individualne koncepcije načina življenja. Zatim smo svi bili Autonomen” [9].
3.2. Italijanska autonomia
1970-e su godine “istorijskog kompromisa” (it. compromesso storico), kada su se Komunistička partija Italije (KPI) i demohrišćani, ranije nepomirljivi politički protivnici, okrenuli saradnji radi prevazilaženja duboke ekonomske, društvene i političke krize u zemlji. Lider komunista Enrico Berlinguer i predsednik demohrišćana Aldo Moro [10] su bili glavni zagovornici te saradnje. Mnogi radikalni levičari taj potez KPI doživljavaju kao izdaju klasne borbe i počinju tražiti političke alternative izvan parlamenta. Ljudi su sve više okretali leđa klasičnoj levici jer je razmišljala u okvirima klasne teorije iz 19. veka i nije bila sposobna rešavati aktuelne probleme, ali su takođe okretali leđa i novoj levici (Lotta Continua, Autonomia Operaia, Potere Operaio, Il Manifesto, itd.) jer je počela da ima sve veće političke apetite, poput ulaska u parlament, a nije više znala koji su stvarni problemi mladih. Čak je dolazilo i do sukoba na manifestacijama nove levice između obezbeđenja i pankera, feministkinja, studenata itd. Tako nastaju italijanski autonomni pokreti.
Аutonomni žele ukidanje, a ne popravljanje, državnog aparata. Država je za njih generator svih nepravdi u društvu. Krajem 1960-ih u Italiji se javlja samoredukcija (autoreduzione), tj. pokret odbijanja plaćanja računa. Zauzimanjem prostora (kuća, fabrika, fakulteta, javnih površina) su ispoljavali svoje neslaganje sa koceptom vlasništva, protovili su se špekulacijama sa nekretninama zbog kojih su mnogi ostajali bez krova nad glavnom i tražili svoje mesto u javnosti. Jedan od glavnih slogana autonomnih pokreta je bio “vogliamo tutto!” (hoćemo sve!). Sukobi sa policijom, mrtvi i masovna hapšenja su bili svakodnevnica. Sa autonomnim pokretima se javljaju prvi socijalni centri u Italiji, a njihovo nasleđe se ogleda i danas u mnogim autonomnim pokretima i mestima širom Italije i Evrope. Jedan od važnijih teoretičara pokreta bio je Antonio Negri. Autonomisti su u Italji tokom 1970-ih polako slabili zbog sve jače državne represije i jačanja terorizma Crvenih brigada i drugih oružanih grupa, pa se pokret širi u Nemačku, Švajcarsku, Holandiju i drugde.
3.3. Nemački autonomen
Nemački pokret je učio od italijanskog i mnogi su nemački aktivisti tih godina bili u Italiji da bi kasnije tu borbu preneli u Nemačku. Tako nastaju autonomen [11], nemačka varijanta autonomnih pokreta, a iz njih se kasnije razvija crni blok. Glavni oslonci nemačkog autonomnog pokreta su bile feministkinje, skvoteri i anti-nuklearni aktivisti. Nemačka je posle drugog svetskog rata intenzivno razvijala nuklearnu energiju. 1977. je godina masovnih demonstracija protiv atomskih centrala. 1979. je preko 150.000 ljudi protestovalo protiv nuklearne politike SDP i federalne vlade. Krajem 1981. nemačka vlada počinje sa legalizovanjem nekih skvotova da bi podelila autonomni pokret i marginalizovala radikalnije elemente. Ali pokret nije oslabljen, već je naprotiv pojačan u periodu 1980. i 1981. ne samo zbog brutalnog tretmana skvotera, već ponajviše zbog najveće policijske mobilizacije još od Trećeg Rajha, radi napada na nenasilne, sedeće protestante “Slobodne republike Vendland”, kampa sa 5000 anti-nuklearnih aktivista koji su blokirali gradnju deponije nuklearnog otpada u Gorlebenu. Čak i mnogi pređašnji pacifisti su radikalizovani takvim političkim iskustvom. Kao odgovor na nasilje države radikalni aktivisti razvijaju taktiku crnog bloka (nem: Schwarze Block), protestujući i marširajući sa kacigama, ski maskama i uniformnom crnom odećom, a oni najspremniji su nosili i cokule ojačane metalom, štanlge, palice, pendreke i štitove. "Crno je postala boja političkog ništavila – povlačenje poslušnosti partijama, vladama i nacijama” (Katsiafikas). 1980-ih godina nemačkim gradovima marširalo je na hiljade osoba odevenih u crno noseći poruke "Gradi revoluciju, izazivaj moć" ili "Ne odbrojavajte naše dane, odbrojavajte svoje". Autonomeni su se tih godina često sukobljavali s rastućim neonacističkim skupinama i policijom koja je iseljavala skvotove.
Tokom 1980-ih, Hafenštrase u Hamburgu je bio žarišna tačka međunarodnog autonomnog pokreta. Od 1984. do 1990. tu su se održavala godišnja okupljanja autonomnih, kojima je prisustvovalo i po 5000 ljudi, na kojima se raspravljalo o skvotiranju, anti-NATO politici, anti-nuklearnoj politici, problemu političkih zatvorenika i međunarodnoj solidarnosti.
1995. godine se preko 2000 autonomnih okupilo u Berlinu da bi raspravljali o autonomnom pokretu u 21. veku. Primer “novih” autonomnih pokreta su zapatisti, potomci Maja indijanaca iz džungli Čjapasa u Meksiku, koji se bore protiv ugnjetavanja koje su trpeli od kada je Kortez ušao u južni Meksiko i za narodnu autonomiju.
3.4. Antiglobalistički pokret
Autonomni pokreti su deo, a dobrim delom i inspiracija, tzv. antiglobalističkog pokreta. Antiglobalistički pokret je termin koji se najčešće koristi da uopšti društvene grupe koje protestuju protiv globalnih trgovinskih sporazuma, negativnih efekata slobodne trgovine na siromašan svet, ugrožavanja životne sredine i međunarodnih vojnih intervencija. Antiglobalizam je medijska kovanica i sami učesnici ovog pokreta često sebe nazivaju drugačijim imenima, a to su: pokret za globalnu pravdu, alterglobalistički pokret (jer su za drugačiju globalizaciju), altermondijalistlički (jer se bore za drugačiji svet), pokret pokreta i sl. Pokret je u svojoj suštini internacionalistički, sa težnjom ka globalnom organizivanju. Bitno svojstvo mu je solidarnost sa ugnjetavanim ljudima širom sveta. Pokret je privukao znatnu medijsku pažnju tek nakon velikih protesta protiv Svetske trgovinske organizacije u Sijetlu, decembra 1999. godine (poznatih kao "bitka za Sijetl"), što se smatra prvim znatnijim rezultatima borbe koju su autonomni započeli još 1980-ih, kada njihov diskurs i njihovi zahtevi ulaze u mejnstrim medije.
[6] - Da bi sprečili nastajanje kulta ličnosti, autonomeni istaknute pojedince pokreta zovu promis (prominentni pojedinci) što je negativna konotacija i oni bi postajali predmet sprdnje. Na demontracijama govornici često govore iz unutrašnjosti kamiona, tako da govornik može izražavati radikalnije stavove, policija i nacisti ih ne mogu kasnije prepoznati, a mediji ne mogu stvoriti “lidera” pokreta.
[7] - Većina ovih pokreta se u sociološkoj literaturi naziva novi društveni pokreti, ali Katsiafiacas nalazi da u okviru njih postoji posebna grupa autonomnih pokreta, koje naročito želi da razgraniči od zelenih, koji to nisu.
[8] - Feministički pokreti 1970-ih su funkcionisali su prema samoupravnom konsenzusu, odlučivali su nezavisno od centralnih vođa i primenjivali odluke shodno svojoj samodisciplini.
[9] - Autonomni časopis Radikal br. 123
[10] - Aldo Moro, lider demohrišćana i tadašnji premijer Italije, je platio glavom zbog te saradnje. 1978. godine je kidnapovan na putu za parlament gde je trebalo da se izglasa vlada na čelu sa demohrišćaninom Đulijom Andreotijem, uz podršku KPI, što je trebalo da bude prva primena “istorijskog kompromisa”. Posle 55 dana bezuspešnih pregovora, Moro je ubijen od strane Crvenih brigada, a njegovo beživotno telo je ostavljeno između sedišta demohrišćana i Komunističke partije Italije.
[11] - Autonomen je nemački termin koji se u literaturi najčešće koristi u izvornom obliku.
[Nastavak za sedam dana: SKVOTERSKI POKRET]